ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿರುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಈ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಾದ ಬಳಿಕ ರಾಜ್ಯದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಚಾರ ಸುಲಭವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಗಳೂ ಎದುರಾಗಿವೆ. ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಈಗ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ.
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಐದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2023ರ ಜೂನ್ 11ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಅಲ್ಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಾಯಿತು.
ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಜನವರಿ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅರ್ಹ ಮಹಿಳಾ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 660 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ 75.68 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಉಚಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಯೋಜನೆ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಚಾರ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದರೂ ಸಹ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಘೋಷಣೆಯಂತೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಹಣಕಾಸು ಒತ್ತಡವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿರುವುದೂ ಸತ್ಯ.
ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಗತ್ಯ ಏಕೆ?
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಹೊರಬಂದವು. ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದುರುಪಯೋಗ, ನಕಲಿ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಬಳಕೆ, ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರ ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂತಾದ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಶುರುವಾಯಿತು.
ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲು ಸರ್ಕಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿಯೇ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಎಂದರೇನು?
ಇನ್ಮುಂದೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಕೇವಲ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ತೋರಿಸಿದರೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಲಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ (Contactless) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಗುರುತು, ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಅಗತ್ಯ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಿದೆ.
ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್ (NCMC) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ, ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ ಶುಲ್ಕ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಯಾವ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯ?
ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಅವುಗಳು:
-
KSRTC
-
BMTC
-
NWKRTC
-
KKRTC
ಈ ನಾಲ್ಕೂ ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಲಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು
ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುಸ್ಥಿರತೆಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು STU ಗಳು ಹಾಗೂ ಆಯ್ದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟರ್ಗಳು ಸೇರಿ Special Purpose Vehicle (SPV) ರಚನೆಗೆ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ನಿಧಿ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ಸಂಚಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂಲ್ ಎಸ್ಕ್ರೊ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಲು ಸಹ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾತೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ STU ಗಳ ಪರವಾಗಿ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂಲ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು KSRTC ಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇದರ ಲಾಭವೇನು?
ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರಯಾಣದ ವೇಳೆ ಗುರುತಿನ ಪರಿಶೀಲನೆ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ದುರುಪಯೋಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಯೋಜನೆಯ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಈ ಉಚಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಮೆಟ್ರೋ, ಉಪನಗರ ರೈಲು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದ “ಒಂದು ಕಾರ್ಡ್ – ಎಲ್ಲ ಸಂಚಾರ” ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸಾಕಾರವಾಗಬಹುದು.
ಸವಾಲುಗಳೂ ಇವೆ
ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಲಭವೇ? ಕೆಲ ಸವಾಲುಗಳೂ ಇದ್ದೇ ಇವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ತಲುಪಿಸುವುದು ಇವು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಸರಿಯಾದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಈ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು.
ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣ ಏನು?
-
ಯೋಜನೆಯ ದುರುಪಯೋಗ ತಡೆಯಲು
-
ನಕಲಿ/ಅನರ್ಹ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಲು
-
ಹಣಕಾಸು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ (Transparency) ಹೆಚ್ಚಿಸಲು
-
ಡೇಟಾ ಆಧಾರಿತ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ
ಸಾರಾಂಶ,
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆ. ಈಗ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಾರದರ್ಶಕ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸೌಕರ್ಯ ಕಂಡರೂ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಲಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಈ ಹೊಸ ರೂಪ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.